Propostas de mellora do sistema retributivo das Enfermeiras de AP

Por que é necesario actualizar o sistema retributivo?

A Asociación Galega de Enfermaría Familiar e Comunitaria (AGEFEC), como sociedade científico-profesional representativa das enfermeiras que desenvolven a súa actividade no ámbito da Atención Primaria de Galicia, considera necesario adoptar unha posición expresa respecto da situación retributiva deste colectivo e formular unha proposta de actualización coherente coa evolución das súas funcións, responsabilidades e competencias.

A análise histórica do modelo retributivo evidencia unha demora prolongada na súa adaptación á realidade profesional da enfermaría de Atención Primaria. O propio marco establecido polo Decreto 226/1996 naceu con elementos cualificados como provisionais á espera dunha regulación adaptada ao cómputo mediante Tarxeta Individual Sanitaria. Máis dunha década despois, os acordos de 2008 seguían comprometendo a continuidade da negociación da adaptación a TIS e establecían expresamente a necesidade de evitar minguas retributivas significativas.

En 2017, a propia Administración volveu formular un borrador destinado a adaptar as retribucións de medicina de familia, pediatría e enfermaría ao cómputo por TIS, recoñecendo que era preciso que o elemento capitativo se axustase dun modo máis preciso ao número e ás características das persoas realmente asignadas. Porén, moitas das cuestións entón identificadas —individualización das TIS, adaptación da produtividade fixa, dispersión, garantía retributiva no rural ou actualización das diferentes modalidades— continúan formando parte das reivindicacións profesionais anos despois. As propias propostas elaboradas no ámbito da AGEFEC evidencian a persistencia destas necesidades.

Por iso, máis que dunha falta puntual de actualización, AGEFEC entende que existe unha débeda histórica no recoñecemento retributivo da enfermaría de Atención Primaria, derivada da insuficiente atención que esta materia recibiu ao longo dos anos tanto no ámbito institucional como nos diferentes procesos de negociación e representación profesional. Mentres o modelo asistencial, as competencias enfermeiras e as necesidades da poboación evolucionaron profundamente, unha parte substancial da estrutura retributiva permaneceu ancorada en criterios deseñados décadas atrás.

Esta situación resulta especialmente difícil de manter nun momento no que se pretende reforzar a Atención Primaria. A retribución non constitúe un elemento alleo ao modelo asistencial nin pode reducirse a unha cuestión exclusivamente salarial. É tamén unha ferramenta de política sanitaria e de recursos humanos: condiciona a capacidade do sistema para captar profesionais, fidelizalos, incentivar determinados postos e territorios, recoñecer responsabilidades, favorecer o desenvolvemento profesional e construír equipos estables.

Por esta razón, AGEFEC considera que posicionarse sobre esta materia forma parte da súa responsabilidade ética, profesional e institucional. Non se pretende substituír o ámbito propio das organizacións sindicais nin asumir as funcións que lles corresponden na negociación colectiva. Pero tampouco sería coherente que unha sociedade científico-profesional que traballa polo desenvolvemento da Enfermaría Familiar e Comunitaria permanecese allea a unhas condicións que inflúen directamente na consolidación do modelo profesional que representa.

Non estamos, polo tanto, ante unha mera cuestión sindical. O recoñecemento económico e profesional forma parte das condicións necesarias para facer posible o modelo de Atención Primaria que se pretende desenvolver.

A capacidade para captar e reter talento, estabilizar profesionais no rural e nas prazas de difícil cobertura, incentivar a formación especializada, recoñecer a responsabilidade das coordinacións, promover a docencia e garantir unha distribución equitativa dos profesionais depende tamén de que exista un sistema retributivo proporcionado, transparente e coherente coas funcións efectivamente desempeñadas.

Esta cuestión adquire aínda maior relevancia ante os cambios demográficos e asistenciais da poboación galega. O envellecemento, a cronicidade, a dependencia, a necesidade crecente de atención domiciliaria, a prevención, a promoción da saúde e o desenvolvemento da atención comunitaria sitúan os coidados enfermeiros no centro de boa parte das respostas que deberá ofrecer a Atención Primaria nos próximos anos. As propostas previas xa advertían da necesidade de adaptar as retribucións á intensidade da atención domiciliaria, á carga de coidados e ás características específicas da poboación atendida.

Neste contexto, as enfermeiras de Atención Primaria —e de maneira particular as especialistas en Enfermaría Familiar e Comunitaria— están chamadas a desempeñar un papel determinante. Pretender ampliar a súa capacidade resolutiva, responsabilidade, autonomía e participación na resposta ás necesidades sanitarias da cidadanía sen acompañar este proceso dun recoñecemento profesional e retributivo suficiente introduciría unha contradición no propio desenvolvemento do modelo.

Por todo o anterior, AGEFEC presenta este documento non como unha simple relación de incrementos económicos, senón como unha proposta de modernización e coherencia do sistema retributivo da enfermaría de Atención Primaria. As medidas formuladas procuran actualizar conceptos obsoletos, corrixir desigualdades, vincular mellor a retribución á carga e responsabilidade efectivamente asumidas, recoñecer a especialización e introducir incentivos que contribúan á captación, estabilidade e permanencia dos profesionais.

O obxectivo último non é exclusivamente mellorar as condicións económicas dun colectivo. É contribuír a construír unha Atención Primaria capaz de atraer talento, conservar experiencia, incentivar a excelencia profesional e recoñecer adecuadamente ás enfermeiras que sosteñen unha parte esencial da atención sanitaria da poboación galega.

Bloque 1

Complementos e produtividade fixa

Propostas para recoñecer responsabilidade, complexidade, especialización e condicións efectivas do posto.

Complemento de destino · Coordinación de Servizo Nivel 24

Proposta AGEFEC: elevar do nivel 23 ao nivel 24 o posto de Coordinador/a de Servizo.

Establece unha progresión coherente entre posto asistencial xeralista (22), especialista (23) e coordinación (24).
Recoñece responsabilidades de organización, planificación, coordinación funcional e garantía do funcionamento do servizo.
Toma como referencia outros postos enfermeiros de responsabilidade organizativa do SERGAS.

Complemento específico · Enfermaría de AP

Proposta AGEFEC: crear/revisar un complemento específico para a enfermaría de AP, cunha contía superior nos postos EFeC. A contía definitiva está pendente de concretar.

Debe valorar as condicións que caracterizan estes postos:

Dificultade técnica Responsabilidade Dedicación Exclusividade, cando proceda Perigosidade Penosidade

Inclúe a atención domiciliaria e comunitaria, os desprazamentos e a actividade en contornos non controlados. Nos postos EFeC engádese a maior especificidade competencial e responsabilidade derivada da especialidade.

Produtividade fixa xeral · Equiparación AP / hospital

Enfermaría xeralista AP

54,48 € → 168,75 €/mes

EFeC

54,48 € → 185,09 €/mes

AGEFEC propón que a produtividade fixa xeral responda á categoría e cualificación profesional, sen que a adscrición á Atención Primaria determine unha penalización fronte ao ámbito hospitalario. As modalidades específicas de AP manteríanse porque retribúen circunstancias distintas.

Bloque 2

TIS, carga asistencial e territorio

Un sistema máis proporcional á poboación realmente asignada e ás condicións nas que se presta a asistencia.

Modalidade A · TIS axustadas por idade (TAI) 0,375987 €/TAI/mes

Proposta AGEFEC: substituír as modalidades A, B e C por unha única modalidade A baseada nas TIS individualmente asignadas e ponderadas por idade; as TIS non asignadas individualmente incorporaríanse proporcionalmente desde a unidade.

Fórmula: TAI totais × 0,375987 €/mes.

Tramo	Ponderación	Tramo	Ponderación
0–1 ano	× 4,5	7–64 anos	× 1
1–2 anos	× 3	65–79 anos	× 2,5
3–6 anos	× 1,5	≥80 anos	× 4,5
Pensionistas <65 anos		× 2

A carga asociada á condición de pensionista (B) e á poboación pediátrica (C) quedaría integrada na ponderación por idade da nova modalidade A.

Modalidade D · Garantía retributiva en zonas despoboadas

Proposta AGEFEC: estender a garantía mínima á enfermaría xeralista e especialista para que a baixa densidade demográfica non reduza a retribución capitativa dun posto que debe manter a súa capacidade asistencial.

O desenvolvemento detallado do documento calcula a diferenza respecto dunha cota mínima de 1.200 TIS, aplicando o valor unitario da modalidade A.

Punto a harmonizar no documento: o cadro resumo indica que a referencia definitiva está pendente entre 1.050 ou 1.200 TIS/TAI, mentres o desenvolvemento detallado fixa 1.200 TIS.

Modalidade E · Dispersión xeográfica e atención domiciliaria 75 · 85 · 100 %

75 %Grao I

85 %Grao II

100 %Grao III

As porcentaxes aplicaríanse sobre a contía resultante da nova modalidade A.

Se se presta asistencia en centros de máis dun municipio: grao III.
Por cada unidade de AP adicional á que se desprace a profesional: +10 % da modalidade A.
A modalidade compensa tempo de desprazamento, dificultade organizativa e prestación de coidados fóra do centro, non só quilómetros.

Modalidade F · Illamento da localidade

Proposta AGEFEC: incrementar a compensación e equiparar a contía de enfermaría á correspondente a medicina de familia, utilizando ademais esta modalidade como incentivo para postos rurais e de difícil cobertura.

Compensa o illamento estrutural da localidade respecto de grandes núcleos e recursos sanitarios; é compatible coa dispersión e coa soidade profesional porque retribúe unha circunstancia distinta.

Modalidade G · Soidade profesional

Proposta AGEFEC: incrementar a compensación cando non exista outro profesional de enfermaría no concello e equiparala totalmente á contía de medicina de familia.

AGEFEC propón mantela compatible coas modalidades D, E e F, xa que cada unha compensa circunstancias diferentes.

Modalidade J · Intersubstitución

Proposta AGEFEC: eliminar o sistema específico desfavorable para enfermaría e aplicar criterios homoxéneos co resto das categorías.

Calcular a parte capitativa tomando como referencia a produtividade fixa específica da profesional ausente no novo modelo TAI.
Repartir a contía entre quen asuma efectivamente a actividade, en proporción á cobertura realizada.
Incluír en igualdade de condicións: soldo base, complemento de destino, complemento específico, produtividade fixa xeral e modalidades A–G.

Bloque 3

Coordinación de Servizo

Unha visión conxunta das melloras vinculadas á responsabilidade organizativa.

Paquete de melloras para Coordinadores/as

Complemento de destinoNivel 24.

Complemento específicoComo mínimo, referencia de Supervisor/a de Área Funcional.

Modalidade HEquiparación da Coordinación de Servizo á Xefatura de Servizo.

Exercicio temporalRetribución íntegra durante todo o período no que se asuman efectivamente as funcións.

A proposta fundaméntase nas funcións reais de planificación, organización, supervisión, avaliación, xestión de recursos e persoal, mantendo ademais a actividade asistencial que corresponda.

Bloque 4

Carreira profesional e docencia EFeC

Recoñecer de forma estable a responsabilidade docente dentro da Formación Sanitaria Especializada.

Titorización, carreira profesional e funcións docentes

Grao inicial → grao I2 anos efectivos de titorización na especialidade.

Grao III → grao IV5 anos efectivos de titorización durante a permanencia no grao III.

Incorporar EFeC ao mecanismo específico de progresión profesional asociado á titorización.
Converter a medida en permanente, non excepcional ou temporal.
Retribuír especificamente o desempeño efectivo de titor/a principal, titor/a de apoio, Presidencia da Subcomisión de Especialidades de Enfermaría e coordinación de residentes e/ou titores.
A retribución docente debe ser independente do recoñecemento como mérito ou na carreira profesional.

Bloque 5

Produtividade variable · CPV / ADX

O valor económico do cumprimento dos obxectivos debe ser equivalente, aínda que os indicadores sexan específicos de cada profesión.

Equiparación do CPV e mellora dos ADX

Situación recollida no documento

375,12 €/ano

Enfermaría AP

Proposta AGEFEC

2.490,96 €/ano

Equiparación con medicina de familia

Indicadores e obxectivos específicos das competencias enfermeiras; non se propón que sexan idénticos aos de medicina.
Manter o anticipo do 50 %, distribuído mensualmente, e liquidar o resto segundo o cumprimento.
Definir os ADX desde o inicio do exercicio, con criterios claros, medibles, alcanzables e dependentes da actuación profesional.
Facilitar recursos, sistemas de información e formación necesarios para acadar os obxectivos.
A Unidade Básica Asistencial médico/a-enfermeiro/a debe ter unha valoración económica equivalente no CPV, mantendo indicadores profesionais diferenciados.

Posicionamento AGEFEC

Recoñecer adecuadamente ás enfermeiras de Atención Primaria non é só unha cuestión retributiva: é tamén unha decisión sobre a capacidade do sistema para captar talento, conservar experiencia, estabilizar profesionais e desenvolver unha Atención Primaria resolutiva, equitativa e orientada ás necesidades da poboación.

Propostas de mellora do sistema retributivo para as enfermeiras de Atención Primaria